Во Македонија сеуште има невидливи луѓе, луѓе кои не постојат во системот на државата. Тие никогаш не биле во училиште, никогаш не ги примиле потребните вакцини, никогаш немале можност да имаат каква било помош од државата. А, голем знак прашање е дали тие се интегрираат во општеството откако ќе се стекнат со лични документи и откако ќе се впишат во книгата на родените. Правници кои што работат на обезбедување лична документација и упис на т.н невидливи граѓани велат дека многу е тешко прво, таквите лица да се претстават пред институциите, а второ, институциите да сторат се тие да се интегрираат во општеството. Ситуацијата и не е многу различна од претходно.

Афродита Сулејмани (24) и М.И (14) и двајцата од Куманово до декември 2011 година формално-правно не постоеле во системот на државата. И за двајцата се почнати постапки за да бидат видливи, Афродита треба да си ја земе личната карта, а М.И. треба да се запише во матичната книга на родените.

Афродита нема лична карта зашто мајка и немала регулирана документација. Со правна и финансиска помош од Националниот ромски центар од Куманово ги добила потребните документи, извод од матична книга на родени и прием во државјанство и треба само уште од Скопје да ја подигне личната карта, но нема пари за патни трошоци до главниот град.

Никогаш не била во училиште, нема сини картони, нити здравствена книшка, а до декември 2011 година немала ниту државјанство. Не одела на лекар ниту кога била мала. Само во најекстремни случаи, кога била многу болна, била приморана да оди на лекар, но приватно. Немала ни извод. До 23 години воопшто не постоела во системот. Мажена е скоро пет години. Мајка е на малолетно дете од две и пол години, а второто дете е на пат. Со сопругот не е венчана заради тоа што досега немала документи, а ни детето не може да биде регистрирано во системот. Заради тоа, не можела досега да користи ниту социјална помош.

М.И. (14) исто така никогаш не бил во училиште, не знае ниту да чита, ниту да пишува, нема лична карта, ниту пак е запишан во книгата на родените. Живее со чичко му кој го израснал. Татко му починал кога М. имал само шест месеци. Не живее со неговата мајка поради нејзини здравствени проблеми. Вели дека кога ќе се стекне со документи, сака да се запише на училиште, за да може да најде работа и да му помогне на чичко му. Мајка му била државјанка на Република Србија и нема македонско државјанство и таа немала документи. И за М. немало основа на која што тој може да биде запишан во системот. Тој е роден во домашни услови, во Куманово.

Почната е постапка за упис во матичната книга на родени. Моментно оди на сезонска работа. Се случило да го застане полиција и да му побараат лична карта или некаков документ за идентификација. Рекол дека нема, по што го однеле во полиција. М. им објаснил дека тој никаде не фигурира во системот на државата, дека практично не постои. Полицијата го пуштила, но сепак инсистирала на поседување лична документација, без посебно разбирање дека М. за државата е невидлив.

Оливер Митов и Катерина Шојиќ и двајцата правници во граѓанската организација НРЦ работат на управните постапки за уредување на статусот на лица без документи, а меѓу другите работеле и на случаите на Афродита и на М.И. за тие да се евидентираат како лица родени на територијата на Република Македонија и ако имаат основ да побараат прием во државјанство, конечно да станат официјални граѓани на државава.

-Имавме проблем како воопшто да се почне постапката за Афродита, зашто мајка и е во брак со лице кое што не и е татко. Поднесовме барање за дополнителен упис во матично и бидејќи Афродита е родена во домашни услови не можевме да обезбедиме потребни документи, како на пример, потврда за вакцинација, потврда дека нејзината мајка е родилката и слично. Па, одевме со варијанта на утврдување на мајчинство со ДНК анализа во МАНУ, каде се утврди дека 99,9 отсто се поклопуваат гените и се изврши упис во матичната книга на родени, објаснува Митов.

И додава дека институциите не реагираат и оти треба дополнително да се реагира за постапките да се водат така како што треба.

Реалните приказни на невидливите луѓе се толку комплицирани што често пати ги одолжуваат постапките. Честопати наидуваме на проблеми кога треба се добие прва лична карта за лице над 16 години, а родителите го напуштиле одамна, при издавање на прва лична карта се бара присуство на еден од родителите, што во овие случаи е невозможно. Доколку лицето е малолетно може со поставување на старател и со добивање на решение од Центарот за социјални работи за старателство да добие прва лична карта. Но што ако лицето е полнолетно?  Во принцип станува збор за неуки странки и институциите се тие кои треба да ги упатат лицата и да бидат сервисно ориентирани кон нив се со цел да се завршат постапките, што е во интерес и на самите лица, но и на институциите.

Само ДНК анализата чинела 18.000 денари. Дополнителни трошоци се и патувањата до Скопје, административните трошоци, нотарските заверки…

-Овие пари се дадени преку проект на НРЦ подржан од Канцеларијата на ромски иницијативи Будимпешта. Доколку не би постоел тој проект, ние пак би помагале и асистирале преку законската можност за бесплатна правна помош, но не би можеле да им помагаме на луѓето финансиски, додава Митов.

И за случајот на малолетниот М. правниците наишле на инертност кај институциите.

-И овде постапката ја почнавме со препорачано писмо во кое имаше барање за дополнителен упис на најдено дете. Потоа од матично проверија и утврдија дека не станува збор за најдено дете, туку за напуштено дете. Потоа од МВР го испрашуваа чичкото на М. Мора да признаам дека беа многу коректни. Тука пак, имавме натегање за старателството. Кога одев по шалтери, ми рекоа дека тоа треба да го направат во полиција. Им кажав дека тие не може тоа да го прават, односно дека тие прават само оперативна проверка. Тие по службена должност треба да го пратат до Центарот за социјални работи да се упише во матичната книга на родени, зашто М. е роден во домашни услови. Постапката запре, не одеше и разговаравме со началникот и му укажавме за пречките. Побаравме писмено да не информираат до каде е случајот. Тоа уште е така. Постапката ја почнавме во декември 2011. Сега сме мај, уште немаме никаков одговор, посочува Митов.

Го прашавме Митов што значи за граѓаните што не фигурираат никаде во системот, како е да си невидлив и дали институциите посветуваат внимание на нивната интеграција во општеството откако тие ќе се стекнат со лични документи. Еве што вели Митов:

-Не уживаш никакви граѓански права, ти си невидливо лице, не постоиш. Државата иако константно ги прима информациите од нас, се однесуваат како дека некој друг треба да им ја заврши работата иако ние сме здружение на доброволна основа. Основната грижа паѓа на државата. Нема чувство на загриженост, што се случува со тие луѓе, без разлика од која националност се. Дали се интегрираат во системот? Тие во системот ќе постојат, но прашање е дали и колку ќе бидат и се интегрирани во системот. Не знаат со какви проблеми се соочуваат луѓето.

Шоуто е замислено како потрага полна со игри и препреки. Совладувајќи ги, протагонистите етапно ќе бидат воведувани во финалната потрага за легендарниот змеј опишан во нашиот народен фолклор. Тие попатно ќе ги откриваат културните различности на нашево поднебје и подлабоко ќе се запознаат со нашите природни и  културни вредности и белези.

Повикот е отворен за сите лица над 18 години, големи авантуристи кои се подготвени да ги поминат и најтешките препреки за да стигнат до возбудливи откритија, љубители на природата, митологијата и фолклорот, жедни да ги откријат тајните моќи на непознатите светови.

За одбраните следат вредни награди и незаборавни две недели низ најчудесните предели низ Македонија.

Заинтересираните кандидати можат да аплицираат на sledigozmejot@gmail.com заедно со мотивационо писмо и фотографија или со пополнување на формуларот на линкот :

https://docs.google.com/spreadsheet/viewform?formkey=dGtYRW44a1YzUUVkeG1KQ2RxNElGQ2c6MQ#gid=0

Тимот на змејот е во очекување на новите легендарни витези, најдоцна до 20-ти мај, 2012 година.

Веднаш над населбата Тризла во Прилеп се наоѓа месноста наречена Три Багреми. Околу 50 Ромски семејства во изминатите години ги изградиле своите домови, физички и симболично оделени од останатиот дел од градот. Дел од нив се барем делумно средени, дел се импровизирани, изградени од картони, најлони, шперплоча, а речиси сите се соочуваат со истите проблеми, урбанистички, социјални, егзистенцијални.

Електричната мрежа нема соодветно напојување, па освен за по некоја сијалица, нема доволно ниту за нормално функционирање на фрижидер или за електричен шпорет.

Состојбата со водоснабувањето е уште полоша. Речиси сите семејства полнат вода од една чешма, а и таа често, како што велат, е непрочистена, односно со сомнителен квалитет. За многумина жители на Три Багреми, неможноста соодветно да се одржува хигиената, во комбинација со квалитетот на водата е извор на многу заболувања, инфекции, алергии. Особено кај децата.

Импровизираните патишта што водат до населбата се земјени и стрмни, па секој дожд или снег дополнително го отежнува пристапот до неа.

За Сузана З. животот во Три Багреми е уште потежок зашто цела зима живеела под шатор со нејзиниот син, на локација за која што тврди дека е во нејзина сопственост. На локацијата, освен камења и трева нема ништо. Има само визија како би изгледал идниот дом на Сузана. Сега живее во друга куќа, веднаш до нејзиното земјиште, привремено, без надомест, но стравува дека секој ден може да остане без покрив над главата за неа и за нејзиното семејство.

„Ова не е моја куќа, не е мој дом. Јас никогаш не лажам и отворено ќе ви кажам – многумина ми помогнале. На крајот на краиштата, луѓето не можат да ми помогнат за сé. Јас разбирам. Но, навистина е несфатливо да се живее во вакви услови. Зарем може некој да живее во вакви услови во ова време?! Нејасно ми е како властите може да дозволат некој да живее без вода, без струја, без нормални услови за живот. Ова не е живот!‟, револтирано коментира Сузана, со еден куп документи во раката, седната на камен на нејзиното земјиште.

Сузана живее со месечна социјална помош од 2.000 денари. Пред две-три недели била кај градоначалникот на Прилеп повторно да се пожали за својата состојба. И ветил дека наскоро ќе и помогне и оти неговите служби ќе се потрудат да и изградат мала куќичка на земјиштето за кое вели дека е нејзино. Моментно чека на остварувањето на ова ветување. Доколку во догледно време нема никаква реакција, Сузана, како што најавува, пак ќе го посети градскиот татко и ќе го потсети на неговото ветување.

За политичарите ќе нема пристап

Видно разочарани од незаинтересираноста на институциите и општество за нивна инклузија за овие Роми единствено во што редовно можат да уживаат е прекрасниот поглед на градот од едната страна, и Маркови Кули од другата.

„Кај нас политичарите и функционерите доаѓаат само за избори. И досега ни ги земаа гласовите. Ветуваа многу, а речиси ништо од тоа што ни го ветија не е реализирано. Не ни требаат нас повеќе ниту СДСМ, ниту ВМРО, ниту кој било друг‟, велат жители на Три Багреми.

Велат, подобро е политичарите повеќе да не ги посетуваат пред избори, зашто не им веруваат, па залудни ќе бидат нивните обиди да ги придобијат нивните гласови.

Искуството ги научило дека ветувањата на политичарите служат само за нивните гласови на избори. Веднаш по изборите, Три Багреми останува заборавена од институциите. Проблемот со водоснабдувањето одамна не е решен, а нема најава и дека ќе се обезбеди соодветно снабдување со електрична енергија.

Голем дел од децата на семејствата што живеат во Три Багреми одат на училиште и покрај големата сиромаштија и потешкотиите да се одржува хигиената.

„Срамота е овие деца да одат валкани, гладни и боси на училиште. Не заслужуваат да бидат дополнително дискриминирани од другите деца‟, велат жителки на Три Багреми.

Ѓурѓовден носи живот, но не и за жителите на Три Багреми

Еден од најважните празници за Ромите, Ѓурѓовден или Ерделез се слави на шести мај. Се колат јагниња, се подготвуваат јадења, баклави. Роми велат дека на овој празник мора да има се, од супа, до баклава. Семејствата се заедно, се слави на популарните излетнички места, каде се разделува храна, пијалоци. Еден ден претходно, односно на петти мај, Ромите одат на т.н. самовилец, обичај каде се колат јагнињата. Тие се подготвуваат за следниот ден, за обилниот ручек по повод Ѓурѓовден.

Постарите објаснуваат дека Ромите го слават Ерделез со една и единствена причина – преминот од зима кон лето. Затоа, една недела пред празникот, Ромите ги чистат своите домови. Повторно означувајќи го истото – ја испраќаат зимата, а го пречекуваат летото. Слично како и кај многу други народи, заедници, овој ден е еден вид на фестивал што означува „поубаво‟ време. Се пее, се игра, се весели.

Според верисповедта традициите на Ромите христијани и Ромите муслимани се слични, иако христијаните на овој ден слават два празника, Ѓурѓовден во чест на Свети Ѓорѓи и Ерделез, односно преминот од зима во лето.

Многу од Ромите од Прилеп овој празник го поминуваат токму во месноста Три Багреми, или веднаш до неа. Токму за овој ден, многумина од населбата Три Багреми ќе бидат потиштетни што нивните сограѓани ќе го слават Ерделез во нивна близина, поради излетничките места во тој дел од Прилеп, а тие ќе немаат што да им дадат да јадат на нивните деца.
 

Во овој период ќе се одржат две последователни обуки кои се наменети за активисти и студенти од Македонија кои имаат интерес да работат на подобрување на образованието во Р.М.

Целта на обуката е да се развијат капацитети за употреба и примена на националната легислатива од областа на човекови права, за да решаваат проблеми при појава на дискриминација кон Ромите. Акцентот ќе биде ставен на формите на дискриминација, која се појавува во областа на образование, низ документирање и реализирање на кампања на ниво на заедницата.

По завршување на обуката треба да се спроведе кратко истражување и ќе се спроведе кампања во заедниците од каде што потекнуваат учесниците.

Обуката е дизајнирана да понуди знаење и вештини за реализирање на кампања против големиот број на ромски деца во училишта со посебни потреби.

Исто така ова ќе биде одлична можност за отворено дебатирање, размена на информации за идни предизвици, нови стратегии и експертиза за учесници кои ја започнуваат својата професионална кариера.

Обуката ќе им овозможи на учесниците да се запознаат со теоретски и практични знаења за човекови права и не дискриминација, воедно ќе имаат можност да придобијат знаење и експертизата од страна на признаети експерти за човекови права.

Цели на тренингот

1. Да се стекнат со знаења млади Роми активисти со знаења и вештини во областа на човекови права, теорија, документирање и реализирање на кампања, со фокус на врата до врата методологија,
2. Да се развијат знаења за вклучување на децата во училиште како и начин и процедури на трансфер и
3. Зајакнување на Ромите активисти за да се подигне свеста кај родителите Роми за последиците од вклучување во образование за ученици со посебни потреби и промовирање на еднакво образование за Ромски деца.

Учесници:

Добредојдени се да аплицираат Ромски индивидуалци кои имаат интерес во областа на човекови права. Учесниците треба да бидат активно вклучени во работа која ги засега Ромите или да потекнуваат од ромска заедница во Р.Македонија од следниве градови: Куманово, Скопје, Делчево, Битола, Велес, Струмица, Штип, Гостивар, Пробиштип, Кичево, Струга, Охрид и Прилеп.

Начин на аплицирање:

За да аплицираат учесниците треба да испратат своја кратка биографија (максимум 2 страни).

ЕРРЦ и НРЦ ќе ги покријат патните трошоци во износ на автобуски билет, храна и сместување (1 ноќевање) за време на обуката.

Ќе ве замолам вашата биографија да ја испратите на следната електронска пошта:

Електронска пошта: skenderovska@nationalromacentrum.org

Краен рок за аплицирање е 7 Мај 2012 година.

Само селектираните апликанти ќе бидат контактирани и ќе им бидат испратени дополнителни информации.

Живееме во мултиетничко, мултикултурно и мултиконфесионално општество. Обичните луѓе, посебно тие во мешани етнички средини покажале дека може да живеат едни со други. Барем во најголем дел од случаите. Но, во многу ситуации не сме ни свесни колку сме полни со предрасуди, стереотипи, мислиме дека нема табуа во нашето општество, а штом воочиме некое, која е нашата прва реакција? Широкогради сме или имаме некои граници? Многу прашања за размислување, нели? Но, нема ништо поедноставно и поискрено ако се прашаме меѓу себе што мислиме едни за други и колку добро се познаваме. Дали надворешноста, местото на живеење, облеката нè дефинира? Така, овој пат, прашавме не-Роми што им текнува од прво кога ќе се спомнат Роми?

„Кога ќе го чујам зборот Ром, прво што ми паѓа на памет е дека тие се музикални луѓе, весели, го живеат животот од ден за ден и луѓе што имаат многу деца“, смета Виктор (36) од Штип.

Неговата сограѓанка Викторија (32) пак има малку поинаква перцепција. Еве што мисли таа:

„Можам да ги поделам Ромите во две категории. Првата, каде спаѓаат Роми кои се цивилизирани, вредни, културни и ги прифаќаат сите негативни критики спрема нив, и во последно време се заинтересирани за образование. Но, има и втора категорија на Роми кои не прифаќаат никаква критика, не сакаат да се прилагодат во средината и се многу агресивни кон останатите луѓе. Затоа не може да се етикетираат сите Роми како втората категорија“.

За разлика од штипјани, случајните минувачи на кои наидовме во Скопје пак, имаа целосно спротивно мислење за тоа која е асоцијацијата која ја даваат за Роми?

„На просјаци. Од оние распослани по Камениот мост до овие современиве што шетаат од врата до врата со дете во раце“, вака вели Андријана М. (32) од Скопје.

Прашавме зошто мисли така, од каде толку предрасуди?

„Кажувам така бидејќи тоа е нешто со кое секојдневно се среќавам. И не мислам дека е тоа предрасуда, туку само реално случување, за кои не се виновни самите Роми, туку општеството“, рече Андријана.

Бојан Д. (30) исто така од Скопје, пак, признава дека има предрасуди кон Ромите. Еве го неговото размислување:

„Општо познато е дека тоа се луѓе кои се на дното од општеството, живеат претежно во сиромашни краеви од градот. Тие се ефтина работна рака, претежно се неписмени и токму поради таа неписменост, која владее многу години, не може да си создадат услови за подобар живот.  Но, во последно време има и дел од нив кои што успеале да издигнат посебен социјален статус, да се вклопат во општествените навики, да добијат социјална култура и материјални богатства“.

ЕДНО Од каде толку предрасуди, дали сте свесни дека имате предрасуди кон Ромите?  

„Да, имам предрасуди. Тие се вградени во мене уште додека сум растел и треба да измине многу време за да може да се искоренат. И мислам дека и самите Роми со своето однесување и самиот начин на живот многу придонесуваат за таквото размислување. На почетокот на плурализацијата на македонсково општество, кога се формира Политичката партија за еманципација на Ромите, помислив дека работите конечно ќе тргнат на подобро. Сепак, ромските политичари наместо да се насочат кон подобрување на состојбата на својот народ, тие го прифатија општиот тренд за лов на фотељи и блискост со Владата за остварување на лична корист. Во тие услови, еманципацијата на Ромите, ќе мора да причека“, смета Бојан.

Прилепчани пак, се многу либерални во своите размислувања, односно оние што ги прашавме како да не ги делат луѓето по националност. Туку, по соседска, другарска, школска линија.

За Маја, Ромите се исто и како другите луѓе и за нив нема некое посебно мислење.

„Ромите се многу добри луѓе. Талентирани за секоја работа. Во Прилеп Ромите се единствен народ кои се граѓани, за разлика од не-Ромите кои се доселени од соседните села“, вели Горан.

Моника пак ќе рече:

„До пред 15 години ние, не-Ромите имавме лоши мислења за Ромите, дека се необразовани,  дека тие се единствени што питачат, дека само тие крадат итн. Но, сето тоа мислење е променето бидејќи видовме дека Ромите може да се образовуваат, да се интегрираат во општеството и дека не се тие кои што крадат и не се единствени што  питачат“.

Кредит за домување, односно за поправки, санирање покриви, прозорци, промена на инсталација, доградба, реконструкција на домот до 150.000 денари, посебно за населението во Македонија што живее во субстандардни услови. Ваков кредит нуди Микрокредитната Фондација Хоризонти од Скопје. Со оглед на целните групи кои ги поддржува Фондацијата, голем број корисници на таквиот кредит се Роми. Но, да биде приказната уште поинтересна, Фондацијата има многу интересна политика – корисници на кредитот за домување се исклучиво жени Ромки.

Васил Давалиев, извршниот директор на Фондацијата Хоризонти објаснува зошто е тоа така:

- Тоа е така, бидејќи жените Ромки чувствуваат поголема обврска и водат поголема грижа за правилно користење на заемите и за отплата на кредитите, посочува Давалиев.

Од Фондацијата велат дека за нивните микро-кредити ромското население дознава директно од вработените во канцелариите, кои што контактираат со жителите на ромските населби. Веста претежно се шири преку word of mouth, без некои конкретни кампањи и промоции. Микрокредитирањето партнерски се работи со организацијата Хабитат Македонија. Заклучно со 31 декември 2011 година Хоризонти има доделено 376 микрокредити. Од барателите 70 отсто се Роми. Од клиентите, 100 проценти се жени со просечна старост од 41 година.

Микрозаемите претежно се доделуваат на корисници на мали заеми за бизнис, со кои фондацијата Хоризонти почнала да се занимава од 2007 година. Микрозаеми може да земат граѓани од ромска националност кои имаат некакви приходи, луѓе кои имаат мали бизниси.

Корисниците може да земат друг кредит штом ќе го исплатат претходниот. Фондацијата Хоризонти има отворено канцеларии во Скопје, Гостивар, Прилеп, Битола, Велес, Кочани и во Струмица.

Фондацијата нуди кредити за микро-бизниси, земјоделски кредити и кредити за домување. Во досегашното работење, Хоризонти исплатило повеќе од 30.000 кредити за поддршка и развој на малите бизниси и за потребите за домување.

Долго време размислувавме како да го одбележиме меѓународниот ден на Ромите, 8 април. За историјати, пресеци на минатото, анализи на иднината, осврти на сегашноста на Ромите веќе е пишувано и допрва уште ќе се пишува. Она што нè натера овој ден да го одбележиме поинаку беше начинот за пронаоѓање на одговорот на прашањата: „Како фактички живеат Ромите и што во пракса добиле од процесите кои ги почнале да речеме, земји-потписнички на Декадата за вклучување на Ромите, меѓу кои и Македонија? Дали државата нешто реално направила за нив, дали локалните власти биле меѓу Ромите да видат во какви услови тие живеат и со колку пари преживуваат?“.

Така, во очи на меѓународниот ден на Ромите, овој празник не може подобро да се прослави, од тоа да се биде во заедницата и да се слушне заедницата.

Да биде обсервацијата уште поразлична, одговорот на ова прашање го побара не-Ром меѓу Роми во ромската населба Средорек во Куманово. Влеговме во нивните домови, во нивните дворови, работни места. Се напивме кафе, сок, вода, помуабетивме, слушавме ромска музика. Си посакавме добар ден на доаѓање, добро здравје на одење. Ги сретнавме од сите возрасти, социјални статуси, со различни погледи за исти работи…

-Ромите се заборавени, ставени се последни на листата. Освен за избори, никој тука не стапнал да види како живееме, вели еден жител на населбата.

- Никој не се грижи за Ромите. Ние сме како топка која често и многу ја шутираат, вели негов сожител.

Во Средорек разговаравме и со мажи и со жени и со стари и со млади, вработени, невработени, пензионери, корисници на социјална помош. Ретки се тие што имаат плати според просекот во Република Македонија (просечната бруто плата во државата во јануари 2012 година според Државниот завод за статистика била 30.591 денари).

Останатите со кои разговаравме живеат на работ на сиромаштија, од 1.400 денари до најмногу 5.000 денари од семејство. Најчесто само еден заработува во семејството. А, неколку генерации живеат во еден дом. Голем број ромски семејства во населбата немаат ни од што да живеат, па мора да се снаоѓаат, претежно собираат пластични шишиња и ги продаваат. Така, дневно најмногу што може да заработат е 500-600 денари. Вообичаената дневна заработувачка е 200-300 денари. Иако животот на многумина им е тежок, како ништо да не може да им го сруши нивниот дух.

-Како што е Господ, никој не е. Некогаш е подобро, некогаш е полошо, но барем во заедницата си помагаме, велат средоречани.

Тие чувствуваат екстремно голема лојалност кон Република Македонија.

-Многу ми е жал, живеам во Република Македонија, граѓанин сум на Република Македонија, но не можам да си ги платам долговите кон државата. Немам од каде да земам за да плаќам за струја, вода, ѓубрарина. Постојано се случува да ни ја исклучуваат струјата, но нема каде да се жалиме, па сами си ја приклучуваме струјата. И тоа мора да го кажам, вели 48-годишниот С.И и додава:

- Пратениците, премиерот, министрите, па и претседателот на државата треба да поведат поголема грижа за социјалците, треба да знаат дека никој не може да живее со 1.800-2.000 денари и во исто време да ги подмири долговите кон државата. Ние сакаме да плаќаме, ние не сме против државата, ние не сакаме посебна држава, ние сме многу мирен народ.

Но, за возврат барем засега не добиваат ништо или многу малку. Тие велат дека локалните власти, како и претставниците на политичките партии доаѓаат во населбата само за избори, кога треба да се мобилизираат гласачите. Но, средоречани најавуваат дека следниот пат, работите нема да одат така „подмачкано“. Еве зошто:

- Не може џамијата да ја доизградиме во населбата. Почнавме да ја градиме и ни рекоа дека локацијата не е урбанизирана, ќе ни ја рушат. Зошто ние Ромите тука да немаме џамија кога имаме право на тоа? прашува еден жител на населбата.

Повеќето со кои разговаравме немаат доверба во медиумите зашто како што велат, за Ромите се информира само кога треба да се направат приказни за сиромаштија, да се прикажат Ромите во негативно светло или во последно време, кога се создаде слика дека сите Роми бараат азил за да си одат од Македонија. Време е велат, да се отвори медиум на ромски јазик.

Ова се сведоштва на Роми и слика на нивниот секојдневен живот. Скромни во нивните барања, отворени во своите ставови, расположени да помогнат…како такви ќе останат врежани во сеќавањето на еден не-Ром кој помина еден ден меѓу Ромите. Но, нема да остане само на еден ден. Како што меѓународниот ден на Ромите, 8 април не треба да биде само еден ден на кој Европа и светот ќе се потсетат дека Ромите се најголемата етничка заедница. Деновите треба да се искористат за да се направи нешто реално и опипливо за ромската заедница. Да си зададеме работни задачи за од овој до следниот 8 април да имаме и некакви резултати. И средоречани да ги најдеме позадоволни.

Државен завод за статистика

Во Македонија има 30,9 отсто сиромашни луѓе

Процентот на сиромашни лица во 2010 година бил 30,9 отсто, покажуваат статистичките податоци. Анализирано по профили, најранливи групи се повеќечлените домаќинства имајќи го предвид фактот дека 47,3 отсто од сиромашните живеат во домаќинства со пет или повеќе членови. Стапката на сиромаштија кај невработените е 41,8 отсто, односно 44,8 отсто од сите сромашни се невработени лица. Образовението на главата на домаќинството исто така влијае на бројот на сиромашните лица. Вкупно 54,7 отсто од сиромашните лица живеат во домаќинства во кои носителот на домаќинството нема или има завршено најмногу основно образование.

Според дефиницијата на заводот за линијата на сиромаштија, таа е дефинирана како ниво на животен стандард што треба да се достигне за едно лице или едно домаќинство да не биде класификувано како сиромашно. Релативната линија на сиромаштијата пак, е релативен стандард на опстојување определен како неопходно ниво на трошоци. Врз основа на утврдените нивоа на линијата на сиромаштија е пресметан процентот на лица чии трошоци се под нивото од 70 отсто.

Меѓународната изложба на млади од цела Европа кои преку фотографии се борат против негативните стереотипи, рушењето на предрасудите и прикажување на една посуптилна слика на најголемото етничко малцинство во Европа-Ромите во петокот, на шести април стигна и во Скопје. Фотографиите се изложени во Младинскиот Културен Центар (МКЦ). Изложбата ќе биде отворена до 20 април.

Таа е насловена „Чачипе за младите“, што на ромски јазик значи „вистина“ или „реалност“. Изложбата на фотографии всушност е збир на фотографии на млади луѓе од Европа кои во 2008 година се пријавија на меѓународен конкурс. Натпреварот за фотографија беше организиран од страна на Фондациите Отворено општество и Архивите на отвореното општество. Тој беше отворен за сите млади луѓе кои имаат направено фотографии со Роми во земјите кои се дел од Декадата за вклучување на Ромите 2005-2015 година.

Изложбата во Скопје ја отворија претседателот на Фондацијата Отворено општество Македонија Владимир Милчин, амбасадорот на Република Унгарија во Македонија Јожеф Бенце, како и националниот координатор на Декадата на Ромите во Република Македонија и министер без ресор, Неждет Мустафа.

Повеќе информации за Чачипе за младите, како и подетален преглед на фотографиите, освен на изложбата во Скопје може да најдете на http://photo.romadecade.org/index.php?content=23

Заложбите за интеграција на Ромите во Европа што се предлагаат сега, како и во последните неколку години се помалку или повеќе слични на тие што се предлагаа во раните 1990 години, кога Ромите почнаа да го креваат гласот за потребата од нивната интеграција во општествата низ Европа и светот. Но, ефекти од претходните заложби има малку. Малку има и континуитет на оние реформи, платформи и иницијативи кои вродија со плод и кои покажаа позитивни резултати и практики за подобар живот на Ромите.

Со години размислувам како да се надмине тоа. И како човек кој работи на терен, меѓу ромската заедница предлагам тоа да го направиме така што ќе бидеме искрени пред себе си, а со тоа и пред другите. Добро е да почнеме со тоа што ќе си признаеме дека ситуацијата на Ромите за жал, сé уште е лоша. Пред сé заради тоа што во 21 век, Ромите се протерувани, дискриминирани, понижени, етикетирани…

Секоја земја си има свој напредок и стагнација во однос на Ромите, секоја земја си има свои практики и искуства. Затоа е добро од сите нив да се искористат искуствата за да може оваа ромска платформа да биде поставена на добри темели, за да може да се зафатиме со конкретни чекори во блиска иднина. Велам во блиска иднина, затоа што нашите деца и децата на нашите деца не може повеќе да чекаат. Не може да го носат товарот на негативното генерализирање дека сите Роми се сиромашни, необразовани, дека сите питаат и живеат на улица, дека поради животот под линијата на нормалните човечки стандарди сите сакаат да се иселат, на пример, од Македонија?! И заради таквите предрасуди и стереотипи, на мнозинството Роми од мојата земја им е скратено правото на движење. Зарем треба во мојата земја да се борам против стереотипите само затоа што сум Ром, а во Европа да се борам против стереотипите затоа што сум и Ром и затоа што потекнувам од Балканот? Исправен пред овие прашања, се чувствувам како да се борам против ветерници!

Она што ми дава светлина во овој темен тунел е токму ромската платформа. Ромската платформа е добар и силен политички процес кој го поддржувам како претставник на Националниот ромски центар од Куманово и како претставник на европското ромско движење (ЕРТФ). Таа е добра стартна позиција да се промени првенствено т.н. чип на предрасуди и стереотипи на многу европски народи кон Ромите. Платформата е добар компас кон што точно ќе се движиме и што точно им е потребно на Ромите.

Но, тука пак ќе потсетам на стереотипите, негирањата, генерализирањата… за да се чувствувам како голем Ром, треба да ја изразам својата култура, своите обичаи, традиција… својот јазик! За да биде тоа можно, оваа платформа, како и креаторите и имплементаторите на платформата не смеат да го занемарат фактот дека јас имам право да зборувам, да читам, да ми се обраќаат, да им се обраќам на ромски јазик. Та јас сум пред сé Ром, па Македонец, па Европеец, па жител на планетата Земја. Нели треба да се држиме за мултикултурализмот и различноста?

Затоа, за да не ја повториме истата грешка од претходно, односно за да не нудиме, гласаме, прифаќаме и декларативно само да усвојуваме платформи, декларации и насоки, потребно е конечно да почнеме да работиме на терен. Потребна е поголема транспарентност на процесите. Пред сé, транспарентност на властите како се спроведуваат меѓународните конвенции. Транспарентност на оние што ги одредуваат буџетите за активностите за Ромите (на домашните и странски организации), како и на оние што ги поставуваат активностите (на цивилниот сектор).

Поголемата транспарентност ќе го олесни процесот на мониторинг на процесите и така полесно ќе ги воочуваме грешките. И полесно ќе може да се поправаме. Така ќе може да си укажеме на негативните практики, ќе може да ја воочиме главната пречка за вистинска интеграција на Ромите во Европа. Така, полесно ќе може да се опомени оној кој не ги почитува поставените темели на процесите за подобар живот на Ромите, а претходно гласал за нив. Едноставно, ќе може да си погледнеме в очи и со отворени карти ќе може да разговараме за сите предизвици што допрва нé чекаат.

Зошто го велам ова? Бирократијата и преголемата бирократизација ги „изеде“ или полека ги нагризува процесите и проектите наменети за подобра интеграција на Ромите во општествата низ Европа. Наместо тоа, предлагам силите и финансиските средства повеќе да се насочат кон Ромите, да се вложат во праксата, од Ромите за Ромите, на терен, за вистинските проблеми. Не сакам да сум неблагодарен кон оние што ги водат процесите наменети за Ромите на административно ниво во секоја Влада одделно, како и во Европа во целина и затоа ќе кажам, фер е и силите и финансиите да бидат поделени партнерски – пола, пола. Или 50 отсто да отпаднат во бирократијата, а другите 50 да бидат вложени во праксата, за Ромите.

Но, не смееме да зборавиме дека на крајот на денот сфаќаме оти најважна од сé е волјата за напредок и волјата за промени кон подобро. Волја од сите вклучени страни во процесите за полесна и подобра вклученост на Ромите во општествата ширум Европа. Без волја, нема ни политичка согласност за напредок. А, како ќе нé слушнат и ќе нé сфатат сериозно ако немаме ресурси, ако не сме единствени и здружени во нашите заложби, ако самите работиме на сопствената штета, ако не сме поприсутни во европските институции, ако не посочуваме примери од пракса, ако не нудиме решенија, ако не лобираме, ако не вложуваме во себе и во другите…

Ашмет Елезовски,

претседател на Национален ромски центар Куманово, Република Македонија

Намален е бројот на корисници на социјална помош во Куманово. Ваква вест беше објавена пред извесно време. Но, во Министерството за труд и социјална политика велат дека бројот на корисници на социјална помош е намален генерално во целата држава. Во ресорот објаснуваат дека неажурирана документација за да се продолжи примањето социјална помош е една од причините зошто е намален бројот на корисници на ваква помош од државата. Така на пример, на почетокот на годината, кога се обновувала документацијата, бројот на корисници на социјална помош бил 5.050, а по завршувањето на процедурата – 4.130 семејства, односно 970 луѓе го изгубиле правото на социјална помош.

Но, обновувањето на документацијата по сé изгледа не беше единствената причина за губење на правото на социјална помош. Последните неколку месеци бевме сведоци на случаи, каде граѓани го губеа правото на социјална помош зашто Управата за јавни приходи кај некои од нив наоѓала приходи за кои немало пријавено основ од каде се тие пари. Во најголем дел од случаите се работеше за 100, 200, па и за 500 денари. Најексплицитен беше примерот објавен во дневниот весник Вест, каде корисник ја изгубил социјалната помош затоа што испратил рецепт до телевизиската емисија за готвење, насловена како Храна и вино и добил паричен надомест за тоа.

-Не смееме да дозволиме луѓе да го губат правото на парична помош само затоа што на сметка имаат 100, 200, па и 500 денари. Размислуваме да предложиме луѓето кои што користат социјална помош, да може да остваруваат до 10 илјади денари годишно некаков приход, а притоа да не ја изгубат помошта од државата. Зашто сите сме свесни дека социјалната помош е многу ниска, велат во Министерството за труд и социјална политика.

Висината на социјалната помош, според објаснувањата на ресорното министерство и Центрите за социјална работа, во Македонија се определува согласно бројката на членови на семејството. Така, за едночлено семејство, таа изнесува 2.174 денари, за двочлено – 2.979 денари, за семејство со три члена социјалната помош е 3.784, 4.558 денари изнесува помошта за четиричлено семејство, а за петчлено пак, таа е 5.393 денари. Такви износи добиваат лица што за првпат поднесуваат барање за користење парична помош. Граѓаните кои повеќе од три години користат социјална помош, добиваат за 50 отсто, односно за половина помал износ.

За колку време може да се потрошат 2.000 денари?

Тргнувајќи од овие законски одредени параметри, земајќи ја предвид најниската парична помош, а притоа имајќи го фактот дека во Македонија има семејства кои одвај преживуваат со меѓу 2.000 и 3.000 денари, решивме по случаен избор да прашаме жители од Скопје, Штип, Куманово и од Прилеп за колку време тие трошат 2.000 денари.

Така, Сузана (42) од Скопје вели дека толку пари троши за четири дена и тоа претежно за јадење. Трајан (40) исто така од Скопје таа сума ја троши за едно пазарење во супермаркет. Оваа сума за Љубинка (55) е доволна за пролетна обнова за нови цвеќиња во нејзината градина, додека за Џемиле (35) – за нови завеси. И двете велат дека 2.000 денари би ги потрошиле за нецел ден. Мнозинството случајни минувачи на кои наидовме во Штип пак, кажуваат дека 2.000 денари најчесто трошат купување на прехранбени продукти. Но, интересно е времето во кое тие ја трошат оваа сума пари. Нефка М. (35) вели дека се случува 2.000 денари да потроши за 15 минути и тоа за храна, која за нејзе и за нејзиното семејство би им траело 10 дена. На Наџие О. (55) пак, како што вели, и се потребни 20 минути да потроши 2.000 денари. И таа вели дека тие пари претежно ги троши за храна. Игбал А. (25) 2.000 денари троши за пет минути и тоа да си купи некоја убава блуза или фустан. Прилепчани на кои им го поставивме ова прашање, одговорија дека оваа сума најчесто ја користат за пазарување на храна, која во принцип им трае по неколку дена. Така, Сами вели дека со 2.000 денари може да помине една недела доколку, како што вели, парите се трошат рационално. Самит вели дека со 2.000 денари купува храна за него и за неговото семејство и со тие залихи поминуваат од седум до десет дена. Шехерезада пак, има малолетно дете и согласно тие потреби, толку пари троши за храна која и трае три до четири дена.

Кумановци дадоа различни одговори. Еден кумановец вели дека троши 2.000 денари за само една сметка за струја и за ништо друго, друг пак, за едно излегување во град. Една кумановка, пак, тврди дека 2.000 денари може да потроши за две недели, но само за купување цигари и за ништо друго. Нејзин сограѓанин посочува дека 2.000 денари троши за гориво за неговото возило и тоа за една минута.